তামিলনাডুৰ এখন সৰু চহৰৰ পৰা মহাৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰশাসনিক দায়িত্ব চম্ভালিয়ালৈকে—চি বনমতীৰ জীৱন যাত্ৰা যেন এক সংগ্ৰামৰ আন এক নাম। সৰুতে বিদ্যালয়ৰ পৰা ঘূৰি আহি ঘৰৰ কাম-কাজত সহায় কৰিবলগীয়া হৈছিল তেওঁ। কেতিয়াবা গৰু-ম'হ চৰোৱা, কেতিয়াবা ঘৰৰ বিভিন্ন দায়িত্ব পালন কৰা। দেউতাকে টেক্সি চলাই পৰিয়ালটো পোহপাল দিছিল।
তেনে এক আৰ্থিক নাটনিৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা ছোৱালীজনীয়েই এদিন দেশৰ অন্যতম কঠিন প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ আই এ এছ (IAS) বিষয়া হয়। কিন্তু এই সফলতা কোনো এটা নিশাৰ ভিতৰতে অহা নাছিল। ইয়াৰ আঁৰত আছে দীঘলীয়া প্ৰস্তুতি, বহুবাৰ ব্যৰ্থতা, নিজৰ লক্ষ্যত অবিচল থকাৰ মানসিকতা আৰু পৰিয়ালৰ কাষত থিয় দিয়াৰ দায়বদ্ধতা।
অভাৱৰ সংসাৰতো শিক্ষাৰ সপোন
তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাৰ সত্যমংগলমত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা বনমতীৰ পৰিয়ালৰ আৰ্থিক অৱস্থা বিশেষ ভাল নাছিল। তেওঁৰ দেউতাক আছিল এজন টেক্সি চালক আৰু মাতৃ আছিল গৃহিনী। সীমিত উপাৰ্জনৰে পৰিয়ালটো চলোৱাটোৱেই আছিল এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান। সেয়েহে সৰুৰে পৰাই বনমতীয়ে পৰিয়ালৰ কামত সহায় কৰিবলগীয়া হৈছিল। পঢ়া-শুনাৰ সমান্তৰালভাৱে ঘৰচীয়া জন্তুৰ যত্ন লোৱাৰ দায়িত্বও তেওঁ পালন কৰিছিল। কিন্তু প্ৰতিকূল পৰিস্থিতিয়ে তেওঁৰ পঢ়াৰ হেঁপাহ দমাই ৰাখিব নোৱাৰিলে। উচ্চশিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পূৰ্বেই বিয়া কৰাই দিয়াৰ বাবে পৰিয়াল আৰু সমাজৰ পৰা অহৰহ হেঁচাও আহিছিল। তথাপিও তেওঁ নিজৰ সিদ্ধান্তত অটল আছিল। পৰিয়ালৰ সন্মতি লৈ তেওঁ অধ্যয়ন চলাই যায়। স্নাতক হোৱাৰ পিছত তেওঁ কম্পিউটাৰ এপ্লিকেচনত স্নাতকোত্তৰ (MCA) ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ বাবে শিক্ষাই আছিল নিজৰ জীৱনটো নতুনকৈ গঢ়াৰ একমাত্ৰ পথ।
এগৰাকী মহিলা উপায়ুক্তই সলনি কৰি দিলে জীৱনৰ লক্ষ্য
বনমতীৰ মনত আই এ এছ বিষয়া হোৱাৰ সপোন কেনেকৈ গঢ় লৈ উঠিছিল, সেই কাহিনীও অতি আকৰ্ষণীয়। নিজৰ অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলা জিলা উপায়ুক্তক (District Collector) দেখি তেওঁ গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। এগৰাকী মহিলাই যে প্ৰশাসনৰ ইমান গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব চম্ভালিব পাৰে আৰু গোটেই জিলাখন পৰিচালনা কৰিব পাৰে, সেই দৃশ্যই তেওঁৰ মনত দ সাঁচ বহুৱাইছিল। ইয়াৰ উপৰিও টেলিভিছনৰ এক ধাৰাবাহিকত আই এ এছ বিষয়াৰ চৰিত্ৰ দেখিও তেওঁ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে। লাহে লাহে প্ৰশাসনিক বিষয়া হোৱাৰ ইচ্ছা তেওঁৰ মনত দৃঢ় হৈ পৰিল। কিন্তু সপোন দেখা আৰু তাক বাস্তৱায়িত কৰাৰ মাজত যে এক দীঘলীয়া আৰু কঠিন পথ আছে, সেয়া তেওঁ ভালদৰেই বুজি পাইছিল।
আৰ্থিক স্বাৱলম্বনৰ বাবে বেংকৰ চাকৰি
ইউ পি এছ চি (UPSC)-ৰ প্ৰস্তুতি চলোৱাৰ সময়ত বনমতী আৰ্থিক সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। সেয়ে কেৱল পৰীক্ষাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি নাথাকি তেওঁ নিজৰ ভৰিত থিয় দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। বেংকিং পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ তেওঁ 'ইণ্ডিয়ান অভাৰচিজ বেংক'ত সহকাৰী প্ৰবন্ধক (Assistant Manager) হিচাপে যোগদান কৰে। এফালে চাকৰিৰ দায়িত্ব, আনফালে ইউ পি এছ চি-ৰ প্ৰস্তুতি—দুয়োটা একেলগে চম্ভালি লোৱাটো সহজ নাছিল। তথাপিও তেওঁ লক্ষ্যৰ পৰা আঁতৰি অহা নাছিল। চাকৰিৰ সমান্তৰালভাৱে পঢ়া-শুনা চলাই নিয়াৰ বাবে তেওঁ সময় আৰু পৰিশ্ৰমৰ সঠিক সমন্বয় ৰাখিবলগীয়া হৈছিল।
বাৰে বাৰে ব্যৰ্থতা, তথাপি থমকি নৰ'ল বনমতী
ইউ পি এছ চি অসামৰিক সেৱা পৰীক্ষাত প্ৰথম প্ৰচেষ্টাতে বনমতী সাক্ষাৎকাৰ (Interview) পৰ্যায়লৈকে উপনীত হৈছিল। কিন্তু চূড়ান্ত তালিকাত তেওঁৰ নাম নাহিল। পৰৱৰ্তী প্ৰচেষ্টাসমূহতো কেতিয়াবা প্ৰাৰম্ভিক (Prelims), কেতিয়াবা মুখ্য (Mains) পৰীক্ষাত ব্যৰ্থ হ'বলগীয়া হয়। কিন্তু এটা পৰীক্ষাত সফল নোহোৱাটোৱেই যে সকলো শেষ নহয়—বনমতীৰ সংগ্ৰামে তাকেই প্ৰমাণ কৰে। প্ৰতিটো বিফলতাৰ পিছত তেওঁ নতুন উদ্যমেৰে প্ৰস্তুতি চলাইছিল। চাকৰিৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি দিয়া নাছিল। অৱশেষত চতুৰ্থটো প্ৰচেষ্টাত সেই বহু প্ৰত্যাশিত সাফল্য লাভ কৰে। ২০১৫ চনৰ ইউ পি এছ চি পৰীক্ষাত সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত ১৫২তম স্থান দখল কৰে বনমতীয়ে। ইয়াৰ পিছতে মহাৰাষ্ট্ৰ কেডাৰৰ আই এ এছ বিষয়া হিচাপে তেওঁ প্ৰশাসনিক জীৱনৰ সূচনা কৰে।
সফলতাৰ ক্ষণতো দেউতাকৰ কাষত থিয় দিয়াৰ প্ৰত্যাহ্বান
বনমতীৰ সফলতাৰ আঁৰত পৰিয়ালৰ কঠিন সময়ৰ কথাও জড়িত হৈ আছে। সাক্ষাৎকাৰৰ ঠিক আগে আগে তেওঁৰ দেউতাক গুৰুতৰভাৱে অসুস্থ হৈ পৰিছিল। তেনে পৰিস্থিতিত পৰিয়ালৰ কাষত থকাৰ কৰ্তব্য আৰু নিজৰ সপোন পূৰণৰ শেষ ধাপ—দুয়োটাৰে মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলগীয়া হৈছিল। এই ঘটনাই তেওঁৰ মানসিক দৃঢ়তাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। ব্যক্তিগত চিন্তা আৰু মানসিক চাপৰ মাজতো নিজৰ লক্ষ্যত অটল থকাটো যে কিমান কঠিন, সেয়া সহজে অনুমেয়।
বনমতীৰ কাহিনীৰ পৰা কি শিক্ষা পোৱা যায়?
চি বনমতীৰ জীৱন গাঁথা কেৱল ইউ পি এছ চি পৰীক্ষাত সফল হোৱাৰ কাহিনী নহয়। ই হ’ল আৰ্থিক দৈন্যৰ মাজতো পঢ়া চলাই নিয়া, সামাজিক হেঁচাৰ মাজতো নিজৰ সিদ্ধান্তত স্থিৰ থকা আৰু ব্যৰ্থতাৰ পিছত পুনৰ থিয় দিয়াৰ এক অনুপ্ৰেৰণাদায়ী কাহিনী। সকলোৰে জীৱনৰ আৰম্ভণি একে সুবিধাৰে নহয়। কাৰোবাৰ বাবে যদি কেৱল অধ্যয়নৰ অনুকূল পৰিবেশ থাকে, আন কাৰোবাৰ আকৌ থাকে সংসাৰৰ গুৰু দায়িত্ব। বনমতীৰ ক্ষেত্ৰত সেই দায়িত্বৰ সৈতে চাকৰি আৰু কঠিন পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতি একেলগে চলিছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ লক্ষ্যত উপনীত হ'ল। তেওঁৰ এই যাত্ৰাই শিকায় যে সফলতাৰ বাবে কেৱল সপোন দেখিলেই নহয়, সেই সপোনৰ বাবে নিৰন্তৰ কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিব লাগিব। প্ৰথমবাৰ নোৱাৰিলে দ্বিতীয়বাৰ, দ্বিতীয়বাৰ নোৱাৰিলে পুনৰ নতুন উদ্যমেৰে চেষ্টা কৰিব লাগিব। কাৰণ কেতিয়াবা জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সফলতাটো তেতিয়াই আহে, যেতিয়া আশা এৰি দিয়াৰ বহু কাৰণ থকাৰ পিছতো কোনোবাই আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়।
